rok 1911 / MCMXI
XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1909 « 1910 « 1911 » 1912 » 1913
[edytuj] Wydarzenia w Polsce
[edytuj] Wydarzenia na świecie
- 1 stycznia
- 3 stycznia – w londyńskiej dzielnicy East End doszło do strzelaniny między Metropolitalną Policją i Gwardią Szkocką, a kryminalnym gangiem łotewskich anarchistów.
- 4 stycznia – Maria Skłodowska-Curie złożyła własną kandydaturę do Akademii Francuskiej.
- 10 stycznia – major miasta San Diego w Kalifornii, Jimmie Erickson, jako pierwszy wykonał zdjęcia swego miasta z „lotu ptaka” (aerofotografia).
- 18 stycznia – Eugene Ely, amerykański pilot, wylądował na pokładzie okrętu krążownika pancernego USS Pennsylvania stacjonującego w porcie San Francisco. Było to pierwsze na świecie lądowanie samolotu na pokładzie jednostki pływającej.
- 21 stycznia – odbył się pierwszy Rajd Monte Carlo (Rallye Automobile Monte Carlo).
- 26 stycznia – Glenn H. Curtiss odbył pierwszy pomyślny lot hydroplanem.
- 30 stycznia – niszczyciel USS Terry dokonał pierwszej operacji ratunkowej samolotu rozbitego w morzu, uratował życie Jamesa McCurdy – 18,5 km od wybrzeża Kuby na wysokości Hawany.
- 18 lutego – po raz pierwszy samolot oficjalnie został użyty do przewozu przesyłek pocztowych (Poczta Lotnicza). Stało się to w Indiach, kiedy pilot Henri Pequet przewiózł 6500 listów na dystans 13 km z miejscowości Allahabad do Naini.
- 1 marca – José Batlle y Ordóñez został wybrany prezydentem Urugwaju.
- 8 marca – po raz pierwszy obchodzono Dzień Kobiet.
- 24 marca – w Danii została zniesiona kara śmierci i kara chłosty.
- 25 marca – pożar w szwalni (Triangle Shirtwaist Factory) w Nowym Jorku pozbawił życia 145 osób. Była to największa katastrofa przemysłowa w tym mieście.
- 29 marca – Armia Stanów Zjednoczonych formalnie przyjęła Pistolet Colt M1911 jako standard krótkiej ręcznej broni palnej. Dało to pistoletowi oznaczenie numerowe (M1911).
- 6 kwietnia – przywódca powstania albańskiego przeciw Imperium Osmańskiemu, Dedë Gjon Luli Dedvukaj, wywiesił flagę Albanii w miejscowości Tuzi w Czarnogórze pierwszy raz od czasu Skanderbega.
- 13 kwietnia – rewolucja meksykańska: rebelianci zajęli miejscowość Agua Prieta w stanie Sonora, w pobliżu granicy USA. Wojska rządowe zajęły tą miejscowość ponownie 17 kwietnia, kiedy przywódca rebeliantów Czerwony Lopez był pijany.
- 19 kwietnia – rewolucja meksykańska: oddziały rewolucyjne Francisca Madero obległy miasto Ciudad Juárez; broniący miasta generał Juan J. Navarro odmówił poddania się.
- 30 kwietnia – iskry z palącego się stogu siana spowodowały wielki pożar, który zniszczył większość budynków śródmieścia miasta Bangor w stanie Maine.
- 8 maja – rewolucja meksykańska: Pancho Villa zaatakował oddziały rządowe stacjonujące w mieście Ciudad Juárez bez pozwolenia Francisca Madero. Oddziały rządowe poddały się 10 maja.
- 11 maja – wystawa futurystów w Mediolanie.
- 15 maja – Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych uznał międzynarodową korporację kierowaną przez Johna D. Rockefellera, Standard Oil, za „nieracjonalny” monopol. Sąd nakazał, zgodnie z „Sherman Antitrust Act” – ustawą antymonopolową, podział korporacji.
- 17 maja – rewolucja meksykańska: Porfirio Diaz został przekonany do zrezygnowania z prezydentury, jednak nie uczynił tego oficjalnie.
- 21 maja – rewolucja meksykańska: podpisano układ pokojowy pomiędzy rebeliantami z Madero a rządowymi oddziałami w Ciudad Juárez.
- 22 maja – w Belgradzie założono organizację konspiracyjną Czarna Ręka.
- 23 maja – uroczystość otwarcia Nowojorskiej Biblioteki Publicznej (ang. New York Public Library).
- 24 maja – rewolucja meksykańska: oddziały rządowe ostrzelały demonstracje przeciw Porfirio Diaz’owi w stolicy Meksyk – około 200 osób zostało zabitych. Oficjalnie strona rządowa twierdziła, że tylko 40 osób poniosło śmierć.
- 25 maja – rewolucja meksykańska: Porfirio Díaz podpisał rezygnację z prezydentury i udał się do Veracruz. 31 maja opuścił Meksyk i udał się na wygnanie do Francji.
- 30 maja
- pierwszy wyścig Indianapolis 500. Zwycięzcą został Ray Harroun, jadący samochodem marki Marmon.
- w Nowym Jorku Amerykanin Daniel Ahearn ustanowił rekord świata w trójskoku wynikiem 15,52 m.
- 31 maja – zwodowano statek RMS Titanic
- 7 czerwca – rewolucja meksykańska: Francisco Madero przybył do stolicy Meksyku tuż po lokalnym trzęsieniu ziemi.
- 14 czerwca
- 15 czerwca – w Nowym Jorku zarejestrowano firmę Computing Tabulating Recording, późniejszy IBM.
- 16 czerwca
- 22 czerwca – Jerzy V i Maria Teck zostali koronowani w Opactwie Westminsterskim w Londynie.
- 28 czerwca – meteoryt pochodzenia marsjańskiego, później zwanym „Meteorytem z Nakhla”, uderzył w ziemię w okolicy Aleksandrii w Egipcie, rzekomo zabijając psa.
- 1 lipca – pojawienie się niemieckiego okrętu SMS Panther w marokańskim porcie Agadir wzmogło napięcie międzynarodowe przed pierwszą wojną światową (drugi kryzys marokański).
- 14 lipca – RMS Olympic, bliźniaczy statek Titanica, rozpoczął dziewiczy rejs.
- 24 lipca – Hiram Bingham odkrył osady Inków w Machu Piccu.
- 8 sierpnia – Kongres Stanów Zjednoczonych uchwalił prawo (Public Law 62-5) określające liczbę członków Izby Reprezentantów na 435 osób. Prawo weszło w życie w roku 1913.
- 9 sierpnia – w miejscowości Raunds w hrabstwie Northamptonshire odnotowano rekordową temperaturę 36,7°C (98°F). Była to najwyższa temperatura zmierzona w Wielkiej Brytanii do roku 1990.
- 10 sierpnia – po raz pierwszy brytyjscy członkowie parlamentu głosowali za przyznaniem sobie płacy.
- 22 sierpnia – w Luwrze odkryto kradzież obrazu Mona Lisa, później złodziej Vincenzo Peruggia został schwytany. W 1913 r. obraz wrócił na swe miejsce.
- 7 września – francuski poeta Guillaume Apollinaire został aresztowany. Policja podejrzewała go o kradzież obrazu Mona Lisa z muzeum w Luwrze. Później poeta został zwolniony.
- 20 września – liniowiec RMS Olympic, jeden z trzech statków typu Olympic, do którego – oprócz jego samego – należał najsłynniejszy parowiec świata Titanic oraz Britannic, zderzył się z krążownikiem Royal Navy HMS Hawke w pobliżu portu Southampton.
- 25 września – francuski okręt Liberté eksplodował w porcie wojennym w Tulonie.
- 28 września – pod pretekstem naruszenia włoskich interesów w tureckiej Trypolitanii i Cyrenajce Włochy przedstawiły Turcji ultimatum.
- 29 września – Włochy wypowiedziały wojnę Turcji.
- październik – pierwsza konferencja fizyków w Międzynarodowym Instytucie Fizyki i Chemii Solvay w Brukseli. Przewodniczył jej fizyk holenderski Hendrik Antoon Lorentz, najmłodszym uczestnikiem konferencji był Albert Einstein. W konferencji uczestniczyła również Maria Skłodowska-Curie.
- 10 października
- 16 października – rewolucja meksykańska: Felix Diaz, bratanek Porfirio Diaza, zajął port Veracruz. Było to przejawem rebelii przeciw prezydentowi Francisco Madero.
- 18 października – rewolucja w Chinach pod przewodnictwem Sun Jat-sena obaliła ostatniego cesarza Chin z dynastii Qing Puyi (cesarz Puyi oficjalnie abdykował 12 lutego 1912 roku).
- 24 października – Orville Wright w Karolinie Północnej ustanowił rekord 9 min. 45 s. przebywania w powietrzu wykorzystując szybowiec. Rekord ten utrzymał się przez następne 10 lat.
- 1 listopada – pierwsze rzekome użycie samolotów w celach militarnych; dokonali tego Włosi podczas działań bojowych przeciw Turkom w Trypolitanii. (inne źródła podają datę 5 marca 1912 – jako samolotów rozpoznawczych i 16 października 1912 – pierwsze bombardowanie przez pilotów bułgarskich)
- 3 listopada – samochód Chevrolet oficjalnie wszedł do sprzedaży, by konkurować z produkowanym przez Forda modelem T.
- 4 listopada – w Danii zwodowano pierwszy statek oceaniczny z silnikiem Diesla o nazwie „Selandia”.
- 5 listopada – armia włoska zajęła Trypolis i Cyrenajkę. Parlament włoski potwierdził aneksję byłych ziem Imperium Osmańskiego w dniu 25 lutego 1912 roku.
- 11 listopada
- 15 listopada – książę Louis Honoré Charles Antoine de Grimaldi, późniejszy władca Księstwa Monako jako Ludwik II Grimaldi, oficjalnie uznał swoją nieślubną córkę Charlotte Louvet jako spadkobierczynię tronu.
- 16 listopada
- trzęsienie ziemi w Szwabii w południowych Niemczech.
- w Colombes, Francuz Jean Bouin ustanowił rekord świata w biegu na 10 000 m wynikiem 30.58,8 s.
- 11 grudnia
- 12 grudnia – stolica Indii została przeniesiona z Kalkuty do Nowe Delhi (ang. New Delhi).
- 14 grudnia – Roald Amundsen zdobył biegun południowy.
- 21 grudnia – anarchistyczny gang (Bonnot gang), operujący na terenie Francji i Belgii w latach 1911- 1912, dokonał swego pierwszego rabunku.
- 23 grudnia – Konstanty Stanisławski i Edward Gordon Craig przedstawieniem Hamleta otwarli Moskiewski Teatr Sztuki.
- 24 grudnia – otwarto szybką linię kolejową (ang. Lackawanna Cutoff) o długości 45,8 km (28,45 mili), łączącą Port Morris w stanie New Jersey i Slateford w stanie Pensylwania.
- 29 grudnia – Sun Jat-sen został pierwszym prezydentem Republiki Chińskiej.
- Skonstruowano pierwszą maszynę do pisania w języku urdu.
- W Kanadzie powstała pierwsza na świecie agencja rządowa (ang. Parks Canada) zajmująca się Parkami Narodowymi.
- Opublikowano najsłynniejsze, jedenaste wydanie (1910–1911) Encyklopedii Britannica (ang. Encyclopædia Britannica Eleventh Edition).
- Ernest Rutherford wydedukował istnienie cząstek elementarnych jądra atomowego na podstawie eksperymentów z pierwiastkami radioaktywnymi.
- Heike Kamerlingh-Onnes odkrył zjawisko nadprzewodnictwa.
- Powołano 2 parlamenty krajowe (Landsitngi), jeden dla północnej Grenlandii i jeden dla południowej (połączone w 1951).
[edytuj] Urodzili się
- 6 stycznia – Kazimierz Rudzki, polski aktor (zm. 1976)
- 31 stycznia – Władysław Mazurkiewicz, seryjny morderca, zwany "eleganckim mordercą" (zm. 1957)
- 3 lutego – Jehan Alain, francuski kompozytor (zm. 1940)
- 6 lutego – Ronald Reagan, amerykański aktor i prezydent w latach 1981-1989 (zm. 2004)
- 11 lutego – Edward Rączkowski, polski aktor (zm. 1990)
- 3 marca – Jean Harlow, amerykańska aktorka (zm. 1937)
- 6 marca
- 7 marca – Stefan Kisielewski, polski prozaik, publicysta, kompozytor, krytyk muzyczny, współzałożyciel i członek Unii Polityki Realnej (zm. 1991)
- 21 marca – Stanisław Strugarek, polski redaktor radiowy (zm. 1965)
- 24 marca – Joseph Barbera, amerykański twórca filmów animowanych (zm. 2006)
- 3 kwietnia – Stanisława Walasiewicz, polsko-amerykańska lekkoatletka (zm. 1980)
- 8 kwietnia
- 18 kwietnia – Wilhelm Banse, niemiecki polityk (zm. 1965)
- 23 kwietnia
- 1 maja – Leon Majman, polski dyplomata, działacz robotniczy, więzień polityczny (zm. 2007)
- 5 maja – Andor Lilienthal, węgierski szachista (zm. 2010)
- 11 maja – Zdzisław Henneberg, polski pilot myśliwski (zm. 1941)
- 20 maja – Mieczysław Lesz, polski ekonomista i działacz polityczny (zm. 1998)
- 27 maja – Maria Kaniewska, polska scenarzystka, reżyserka i aktorka (zm. 2005)
- 31 maja – Maurice Allais, francuski ekonomista, laureat Nagrody Nobla
- 21 czerwca – Hanna Malewska, polska pisarka (zm. 1983)
- 24 czerwca – Ernesto Sábato, pisarz argentyński pochodzenia włoskiego
- 25 czerwca – William Howard Stein, amerykański biochemik, laureat Nagrody Nobla w 1972 (zm. 1980)
- 28 czerwca – Edward Dietz – polski duchowny luterański (zm. 1988)
- 30 czerwca – Czesław Miłosz, polski poeta, laureat Nagrody Nobla z dziedziny literatury w roku 1980 (zm. 2004)
- 1 lipca - Siergiej Sokołow, radziecki dowódca wojskowy
- 9 lipca – John Wheeler, amerykański fizyk (zm. 2008)
- 14 lipca – Tadeusz Fijewski, polski aktor teatralny i filmowy (zm. 1978)
- 16 lipca – Ginger Rogers, amerykańska tancerka i aktorka (zm. 1995)
- 31 lipca – Zygmunt Szkocny, twórca najmniejszej książki świata (zm. 2003)
- 2 września – Czesław Janczarski, (wł. Jan Antkiewicz), polski pisarz i poeta, twórca postaci Misia Uszatka (zm. 1971)
- 24 września – Konstantin Czernienko, sekretarz generalny KC KPZR i przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR (zm. 1985)
- 5 października – Zbigniew Czeczot-Gawrak, polski filmoznawca, historyk i teoretyk filmu, publicysta i wykładowca uniwersytecki (zm. 2009)
- 31 października – Włodzimierz Sedlak, polski ksiądz, profesor, twórca polskiej szkoły bioelektroniki i elektromagnetycznej teorii życia (zm. 1983)
- 2 listopada – Odyseas Elitis, grecki poeta (zm. 1996)
- 7 listopada – Władysław Zachariasiewicz, polski działacz społeczno-polityczny Polonii amerykańskiej, weteran II wojny światowej
- 5 grudnia – Władysław Szpilman, polski pianista (zm. 2000)
- 25 grudnia – Louise Bourgeois, rzeźbiarka amerykańska (zm. 2010)
[edytuj] Zdarzenia astronomiczne
[edytuj] Nagrody Nobla
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Święta ruchome
|
|
